Татар теле буенча укыту-тематик планлаштыру - shikardos.ru o_O
Главная
Поиск по ключевым словам:
Похожие работы
Татар теле буенча укыту-тематик планлаштыру - страница №1/10



Татар теле буенча укыту-тематик планлаштыру

Сыйныф : 4

Укытучы : Низамутдинова Галия Дөфәр кызы
Сәгатьләр саны:

Барлыгы: 102 сәгать; атнага 3 сәгать.


I -27 с., II - 21 с., III- 30 с., IV- 24 с.
Планлаштырылган контроль дәресләр _9 сәг.

Административ-контроль дәресләр: 4с.


Эш программасы:

* Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгының “Татар теленнән гомуми белем бирүнең дәүләт стандарты” (2008).

* Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы тарафыннан тәкъдим ителгән “Башлангыч гомуми белем бирү программалары (татар һәм рус телләре, 1 – 4 сыйныфлар, Казан “Мәгариф” нәшрияты, 2010 ел)

* Зәй муниципаль бюджет учреждениесе “Чыбыклы урта белем мәктәбе” уку-укыту планына нигезләнеп төзелде. (2012-2013)


Дәреслек: (исеме, авторы, басылган елы)

“Татар телендә башлангыч гомуми белем бирү мәктәбенең 4 нче сыйныфы өчен дәреслек”, 2010 ел (авторы: Р.Х.Ягъфәрова, Р.Ә.Асылгәрәева), 2 кисәктә.
Өстәмә материал:

Я.Х.Абдрәхимова “Татар теленнән мөстәкыйль эшләү өчен күнегүләр”3-4 (Дүртьеллык башлангыч татар мәктәбенең 3-4 нче сыйныфларында эшләүче укытучылар өчен кулланма), Казан “Мәгариф” Нәшрияты, 2008;

Я.Х.Абдрәхимова “Татар теленнән диктантлар 1-4” (Дүртьеллык башлангыч татар мәктәбенең 1-4 нче сыйныфлары өчен, укытучылар өчен кулланма, Казан “Мәгариф” Нәшрияты, 2009)

“I –IV сыйныфлар өчен язма эшләр” (Башлангыч сыйныф укытучыларына кулланма, Казан, 2009, Төзүче: М.А.Вәлиуллина)


Укыту-тематик планлаштыру





Бүлекләр һәм темалар

Барлык

сәгатьләр

саны


Шулардан

Диктант


Изложение

Сочинение

Контроль күчереп язу

1.

3 нче сыйныфта үткәннәрне кабатлау.

6сәг.







1

1

2

Сүз төзелеше һәм сүз ясалышы.

7 сәг.

1










3

Сүз.

5 сәг.













4

Сүз төркемнәре 54 сәг.

54 сәг.

4

1







5

Җөмлә.

15 сәг.

1

1







6

Бәйләнешле сөйләм.

12 сәг.

1




1

1

13

Үткәннәрне кабатлау өчен күнегүләр.

3 сәг.













Аңлатма язуы


Татар теленнән укыту программасы Татарстан Республикасы Мәгариф министрлыгы дүртъеллык башлангыч укыту Программасына нигезләнеп, башлангыч белем бирүнең дәүләт стандартына туры китереп төзелде.

Укыту-тәрбия бирү методлары, алым, форма һәм технологияләре ничаклы һәм ничә тапкыр үзгәрсә дә, аларның нигезе — туган тел үзгәрешсез, универсаль чара булып кала. Гасырлар уза, буыннар алмашына, ә тел һаман мәгърифәткә һәм кешенең рухи үсешенә хезмәт итә. Тел милләтне уртак максатлы тормыш эшчәнлеге һәм аралашу мохитенә берләштерә. Кеше шул эшчәнлектә һәм мохиттә катнашып һәм аралашып тәрбияләнә, аң-белемен үстерә һәм үзендә чын кеше сыйфатлары булдыра.

Тел дәресләре балаларны халкыбызның рухи-әхлакый идеалларына китерергә, аларда югары сөйләм культурасы формалаштырырга, иҗади сәләтләрен үстерергә, мөстәкыйль уйларга һәм эшләргә омтылышын канәгатьләндерергә тиеш.

Башлангыч мәктәпнең бурычы — укучыларны ана телен төшенеп, аңлап, закончалыкларына таянып һәм сөйләм ситуацияләренә туры китереп кулланырга өйрәтү. Моның өчен сөйләм эшчәнлегенең барлык төрләрен дә (тыңлап аңлау, сөйләшү һәм сөйләү, уку һәм язу) үстерергә кирәк.


Татар теле дәресләре белем бирү һәм җәмгыятькә, мәдәнияткә бәйле максатларны үти:

белем бирү максаты — укучыларда туган телнең, башка телләр шикелле үк, дөньяның фәнни картинасын тудыруда катнашуы, милләтне саклап калуда, халыкның, шәхеснең үзенчәлеген югалтмауда ышанычлы нигез, җәмгыятьнең сакланып калуына, яшәешенә зарури шарт булуы турында күзаллау булдыру; укучыларны тел фәненең төп тәгълиматлары белән таныштыру һәм шулар нигезендә аларның тамга-символик һәм логик фикерләвен үстерү;

— ана телен өйрәнүнең җәмгыятькә һәм шәхескә кагылышлы максаты укучыларда уңышлы аралашу сәләте булдыруны үз эченә ала – әйтмә һәм язма сөйләмне үстерү, монолог төзү, кара-каршы сөйләшү осталыгы һәм шулай ук гомуми культура күрсәткече булган грамоталы язу күнекмәләре булдыру.
Бу максатларга түбәндәге гамәли бурычларны уңышлы хәл иткәндә ирешеп була:

— балаларның сөйләм осталыгын, фикерләү сәләтен һәм иҗади хыялын үстерү, ана телендә аралашу максатына, бурычларына, шартларына туры килгән тел чаралары сайлый белергә күнектерү, чөнки бары үз телендә генә кеше уй-фикерләрен төгәл белдерә һәм әңгәмәдәше әйткәнне тәңгәл аңлый ала;

— ана теленең лексикасы, фонетикасы һәм грамматикасы буенча башлангыч белемнәрне үзләштерүгә ирешү;

— укучыларны дөрес уку һәм язу күнекмәләренә ия итү, диалогта катнашырга һәм зур булмаган монолог формасында тәгъбир төзәргә өйрәтү, аларда тасвирлама, хикәяләү, фикерйөртү тибындагы сөйләм осталыгы булдыру;

— туган телгә кайнар тойгылы һәм рухи байлыкка карата булырга тиешле уңай караш тәрбияләү, шул телдә халыкның күп гасырлар дәвамында тупланган мәдәниятен саклап калуда һәркемнең катнашы барлыгын аңлату, телне өйрәнүгә кызыксыну, сөйләмне камилләштерүгә омтылыш уяту.

Башлангыч гомуми белем бирү этабында туган телне өйрәнү төп урынны биләп тора: ул баланың функциональ грамоталылыгын һәм аралашу осталыгын булдыруга юнәлтелгән, телнең әһәмияте һәм вазифалары универсаль һәм гомуми, ягъни һәрнәрсәгә караган. Баланың туган телдә ирешкән уңышлары башка фәннәр буенча хәзерлек сыйфатын алдан билгели.


Эчтәлекнең структурасы

Башлангыч сыйныфларда ана телен өйрәнү балаларга тел белеме бирү һәм сөйләм үстерү буенча беренчел этап булып тора. Бу чорда ана телен өйрәнү башка фәннәр белән, бигрәк тә уку белән, тыгыз бәйләнештә алып барыла. Бу ике фән татар телен өйрәнүне һәм әдәбият турында башлангыч белемнәр бирүне бер өлкәгә берләштерә.

Ана теленең системалы курсы башлангыч белем бирүдә үзара бәйле һәм баланың акыл һәм аралашу үсешенең нигезе булган төшенчәләр, кагыйдәләр, мәгълүматлар җыелмасы итеп бирелә. Шулай итеп, ана теле курсы танып белү һәм аралашу юнәлешендә төзелә. Бу — төрле бүлекләрне һәм темаларны өйрәнгәндә төп этәргеч аралашу ихтыяҗы, игътибар үзәгендә тел берәмлекләренең мәгънәсе, аларның сөйләмдәге әһәмияте, тоткан урыны булырга тиеш дигәнне аңлата. Дәресләрдә телнең системасы тирәнрәк өйрәнелә, сөйләм культурасы үзләштерелә, кече яшьтәге балаларның аралашу гамәлендә актуаль булган ситуацияләрдә кирәкле осталык һәм күнекмәләр булдырыла, сөйләм жанрының төрләре (записка, хат, котлау, чакыру язу һ.б.) үзләштерелә.

Орфография һәм пунктуация кагыйдәләре фонетика, морфология, морфемика һәм синтаксисны өйрәнү кысаларында үзләштерелә. Ана теленең орфография принциплары белән гадиләштерелгән танышу да карала.

Вак моториканы үстерү һәм кул хәрәкәтләренең иркенлеге, хәрефләрнең дөрес язылышы, рациональ тоташтырылган булуы, язу хәрәкәтләренең ритмлылыгы, салмаклыгы, уку хезмәтенең бу төрендә гигиена таләпләрен үтәү — язу күнекмәсен камилләштерүнең төп бурычлары.

Башлангыч белем бирүдә әйтмә сөйләм үсешенең алда баруы язма сөйләм үстерүгә аерым игътибар булуын сорый – әйтмә һәм язма сөйләм төрләре арасында тиешле исәп, микъдар мәнәсәбәтләре булырга, алар гадидән катлаулыга күчү, индивидуаль һәм күмәк биремнәргә, һәр очракның үзенчәлекләренә мөнәсәбәтле рәвештә системага салынып бирелергә тиеш.


Белем бирүнең төп юнәлешләре

Программада «Татар теле» фәненең материалы түбәндәге юнәлешләрдә бирелә:

— телнең системасы (лингвистика фәненең нигезләре): сөйләм, лексика, фонетика, графика, сүз составы (морфемика), грамматика (морфология һәм синтаксис);

— орфография;

— сөйләм үстерү.

Укучыларның яшь үзенчәлекләрен исәпкә алып, дәресләрдә күзәтүләр, күнегүләр өчен сайланган материал ана теленең системасы һәм структурасы турында фәнни күзаллау формалаштыруны һәм әдәби тел нормаларын үзләштерүне тәэмин итәрлек булырга тиеш.

Орфография һәм пунктуация кагыйдәләрен өйрәнү, әйтмә һәм язма сөйләмне үзләштерү укучыларның гамәли аралашу бурычларына хезмәт итә һәм укучыларның культура дәрәҗәсен билгеләүче күнекмәләр булдыра.

Татар телен укытуда укучыларга танып белүгә этәргеч бирү, уку эшчәнлегендә мөстәкыйльлек, иҗатка омтылыш тәрбияләү, хезмәттәшлек оештыра, эшне планлаштыра белү, уку хезмәтендә максат кабул итү, аңа ирешү өчен арадагы бурычлар кую һәм аларга ирешү өстендә эшләү осталыгы булдыру зур әһәмияткә ия. Иң беренче чиратта бала белгәнне әле билгеле булмаганнан аера белергә, шуннан чыгып, танып белү максатын мөстәкыйль аерып чыгарырга һәм әйтеп бирергә өйрәнә. Моның өчен белгәннәрне структуралаштырырга һәм оештырырга кирәк була.

«Татар теле» фәнен өйрәнгәндә укуда кирәкле акыл эшчәнлегенең гомуми алымнары формалаша: чагыштыру, гомумиләштерү, классификацияләү, абстрактлаштыру, эшне башка зат тикшерүеннән үзең тикшерүгә, нәтиҗәне генә түгел, эш алымнарын бәяләүгә, контрольне эш нәтиҗәсеннән эш барышына күчерә алу.

Туган телне өйрәнү дәверендә баланың мәгълүмат белән эшләү культурасы үсә: аңлап уку, язу, дәреслек белән нәтиҗәле эш, төрле сүзлекләрдән һәм белешмәләрдән, мәгълүмати чаралардан, шул исәптән компьютердан, файдалану. Ул уку эшчәнлеген максат итеп куя белергә һәм уку төрен эшчәнлек максатына, бурычына бәйләп сайларга өйрәнә (тулысынча, сайлап уку, карап чыгу).

Дәресләрдә сүзнең аваз схемасын куллану, җөмлә кисәкләренең астына сызу, сүзнең мәгънәле кисәкләрен билгеләү һәм башка шундый эшләр тамга-символик уку гамәлләре булдырырга ярдәм итә: модельләштерү — тойгы объектының билгеләрен графика яки тамга-символик формага күчерү; шул модельне өйрәнелә торган фәннең гомуми законнарына буйсындырып үзгәртү, өйрәнелгән теманы схема, сызым, план формасында күрсәтү.

Мондый универсаль эш гамәлләренә ия булу башка фәннәрне өйрәнүгә ныклы нигез була.



Башлангыч классларда татар теленнән үзләштерелергә һәм камилләштерелергә тиешле гомумкүнекмәләр





Китап, өстәмә мәгълүмат белән эш итә белү

Фикерләү белән күнегүләр

Телдән һәм язма сөйләм үстерү һәм аралаша белү юнәлеше

4 класс

1. Эшчәнлек өчен эш урынын әзерләү.

2. Эшнең дөреслеген тикшерү.

3. Эш сыйфатына бәя бирү.


1. Дәреслек белән эш итә белү.

2. Төрле текстлар белән эш итә белү.

3. Эчтәлекне аңлап, дөрес уку.

4. Сүзлекләрдән файдалана белү.



1. Танып белү активлыгын үстерү.

2. Кагыйдәләрне аңлап кабул итү күнекмәсе булдыру.

3. Грамматик анализ төрләрен үзләштерү: фонетик

лексик


сүз ясалышы

сүз төзелеше



1. Телдән сөйләм:

кагыйдәләрне аңлап эзлекле сөйли белү күнекмәсе;

сорауны формалаштыра белү һәм тулы җавап бирә белү күнекмәсе.

2. Язма сөйләм:

күчереп язу – 75-80 сүз

сүзлек диктанты – 10 – 12 сүз

контроль диктант – 55 – 60 сүз

изложение язу – 70 – 75 сүз

фикер йөртү элементлары кертеп, әзер план буенча сочинение язу – 75-80 суз


4 нче сыйныфта татар теле укыту курсының эчтәлеге.

Авазлар һәм хәрефләр. Иҗек. Кабатлау. Авазлар һәм хәрефләр. Аларның бүленеше. Сүзгә аваз-хәреф анализы. (6 сәг.)

Сүз төзелеше. Сүз ясалышы. Тамыр сүзләр, ясалма сүзләр, кушма һәм парлы сүзләр. Аларның ясалышы һәм дөрес язылышы. Рус теле аша кергән алынма кушма сүзләр. Сүз төзелешенә анализ ясау. (7 сәг)

Сүз. Сүзнең лексик мәгънәсе (гомуми төшенчә). Күп мәгънәле сүзләр. Сүзне туры һәм күчерелмә мәгънәдә куллану. Синонимнар. Антонимнар. Искергән һәм яңа сүзләр (таныштыру). (5 сәг.)

Сүз төркемнәре. Исемнәрнең берлектә һәм күплектә килеш белән төрләнеше. Калын һәм нечкә төрләнеш. Килеш кушымчаларының дөрес язылышы. Төрле килешләрдә исемнәрнең бәйлекләр белән кулланылуы. (13 сәг)

Фигыль төркемчәләре. Аның зат, сан белән төрләнеше. Фигыльнең җөмләдә хәбәр булып килүе. Текстта синоним һәм антоним фигыльләрне куллану. (15 сәг.)

Сыйфат дәрәҗәләре. Дәрәҗә формаларының ясалышы, дөрес язылышы һәм кулланылышы. Сыйфатларның җөмләдәге роле (иярчен кисәкләр һәм хәбәр булып килүе). Сыйфатларның туры һәм күчерелмә мәгънәдә кулланылуы. Антоним сыйфатлар, синоним сыйфатлар. (9 сәг)

Алмашлык. Зат алмашлыкларының килешләр белән төрләнеше һәм дөрес язылышы. Аларның бәйлекләр белән килүе һәм дөрес язылышы, күләм, чама белдерүче сүзләрне алмаштырып килүе. Алмашлыкларның җөмләдәге роле. Текстта кабатланып килгән исемнәр урынына – алмашлык, алмашлыклар урынына исем куллану. (7 сәг)

Кисәкчә. Кисәкчәләрнең сөйләмдәге роле – мәгънә, хис төсмерләрен, раслау, инкяр итүне белдерүләре. Аларны, аралашу ситуациясенә һәм сөйләм максатына туры китереп, урынлы, төгәл куллану. (4 сәг)

Бәйлек. Төрле килешләрдә исемнәрнең һәм зат алмашлыкларының бәйлекләр белән килүенә күзәтүләр. (2 сәг)

Рәвеш. Сөйләмдә актив кулланышлы рәвешләргә һәм аларның дөрес язылышына күзәтүләр оештыру. (2 сәг)

Җөмлә. Җөмләнең баш һәм иярчен кисәкләре. Гади җөмлә, ике гади җөмләдән торган тезмә кушма җөмлә (таныштыру). Җөмлә кисәкләренең тиңдәшләнеп килүе. Тиңдәш кисәкләр янында һәм, ә, ләкин, әмма теркәгечләре. Тиңдәш кисәкләр янында тыныш билгеләре. (15 сәг)

Сүзтезмә. Сүзтезмәдә сүзләр бәйләнеше. (4 сәг)



Текст. Бәйләнешле сөйләм. Текст, аның темасы, төп фикере, бүлек башы, текстның кисәкләре, алар арасындагы һәм җөмләләр арасындагы бәйләнеш, укучыларның текст планы турындагы белемнәрен гомумиләштерү. Текстларның төрләре (хикәяләү, тасвирлау, фикер йөртү). Текстта сурәтләү чаралары.

Хикәяләү, тасвирлау, фикер йөртү характерындагы тектсларның төзелеше. Текстларның эчтәлеген тулысынча һәм кыскартып сөйләү. Телдән рәсем, диафильм, кинофильм эпизодлары буенча хикәя төзү. Хикәя төзегәндә, эпитет, метафора, җанландыру, чагыштыру куллану. Синоним фигыльләрдән, синоним сыйфатлардан файдалану.

Фәннәр буенча телдән җавап бирүнең үзенчәлекләре (уку эшчәнлегенә бәйле сөйләм стиле. (12 сәг)


Укучыларның компетенцияләренә таләпләр

— сүзнең мәгънәле кисәкләрен, тамыр һәм кушымча, ясагыч һәм төрләндергеч кушымчаларны аера һәм сүзне кулланганда файдалана белү;

— сүз төркемнәре: исем, фигыль, сыйфат, кисәкчә, аларның сөйләмдәге әһәмияте;

— җөмләнең баш кисәкләре, ия һәм хәбәр;

— җөмләнең иярчен кисәкләре (төрләргә бүлмичә).

— өйрәнелгән орфограммалар (калын һәм нечкә сузыклар, яңгырау һәм саңгырау тартыклар, парлы тартыклар, нечкәлек һәм аеру, калынлык һәм аеру билгеләре, кушма һәм парлы сүзләр, тамырда авазлар чиратлашуы, кисәкчәләр) кергән 55-60 сүзле текстны, җөмлә ахырында тиешле тыныш билгеләрен куеп, диктант итеп язу; текстларны хатасыз һәм каллиграфик дөрес итеп күчереп язу;

— сүзләрне төзелеше ягыннан тикшерү (тамыр һәм кушымчаларны аеру; кушымчаларның төрен билгеләү; тамыр, ясалма, кушма һәм парлы сүзләрне аерып күрсәтү);

— сүз төркемнәрен һәм аларның грамматик билгеләрен тану, аеру (исемнең санын, тартым кушымчалары булганда — затын, килешен; фигыльнең заманын, затын, санын);

— берлек сандагы исемнәрне килеш белән төрләндерү, килеш кушымчаларын дөрес сайлау (соңгы авазга, калын һәм нечкә әйтелешкә карап);

— фигыльне тиешле заман формаларына куя белү (аралашу максатына бәйле рәвештә);

— текстта синонимнарны, омонимнарны һәм антонимнарны таный, сөйләмдә урынлы куллана белү;

— сүз, сүзтезмә һәм җөмләләрне аера алу, мәгънәләре, сораулар ярдәмендә җәмләдә сүзләр бәйләнешен ачыклау, сүзтезмәдәге ияртүче һәм иярүче сүзләрне аера белү;

— җөмләне анализлау: әйтелү максаты, интонация буенча төре, баш һәм иярчен кисәкләр;

— әзер яки бергәләп төзелгән план буенча 50-65 сүзле текстны изложение итеп язу; текстның темасын һәм төп фикерен чагылдыра алу, текстның мәгънәле кисәкләрен чамалау, кызыл юлны саклау;

— сөйләгәндә һәм язганда текстның өлешләре, җөмләләр арасында бәйләнеш булдыру;

— хикәяләү, тасвирлама, фикер йөртү тибындагы текстларны аера, төзи белү һәм кечкенә күләмле текстларны язып кую;

— шәхси тәҗрибәгә, сюжетлы картина һәм рәсемнәргә таянып, (алдан әзерлек белән) сочинение язу; — сөйләмгә караган таләпләрне, аралашу осталыгын, язу эшчәнлегенә кагылышлы таләпләрне барлык дәресләрдә дә үтәү.
Укучылар белергә тиеш:


  • сүзнең мәгънәле кисәкләре: тамыр һәм кушымча, ясагыч кушымча һәм төрләндергеч кушымча;

  • сүз төркемнәре: исем, сыйфат, фигыль, кисәкчә;җөмләнең баш кисәкләре: ия һәм хәбәр;

  • җөмләнең иярчен кисәкләре (төрләргә бүлмичә).


Укучылар башкара алырга тиеш:

  • үтелгән орфограммалар (калын һәм нечкә сузыклар, яңгырау һәм саңгырау тартыклар, парсыз тартыклар, нечкәлек һәм аеру, калынлык һәм аеру билгеләре, кушма һәм парлы сүзләр, тамырда
    авазлар чиратлашуы, кисәкчәләр) кергән 55—60 сүзле текстны, җөмлә ахырында тиешле тыныш билгеләрен куеп, диктант итеп язу; текстларны грамоталы һәм каллиграфик дөрес итеп күчереп язу;

  • сүзләрне төзелеше ягыннан тикшерү (тамыр һәм кушымчаларны аеру; кушымчаларның төрен билгеләү; тамыр, ясалма, кушма һәм парлы
    сүзләрне аерып күрсәтү);

  • сүз төркемнәрен һәм аларның грамматик билгеләрен тану, аеру (исемнең санын, килешен, фигыльнең затын, заманын);

  • берлек сандагы исемнәрне килеш белән төрләндерү;

  • фигыльне заман формаларына куя белү;

  • текстта синонимнарны һәм антонимнарны таный, сөйләмдә куллана белү; сораулар ярдәмендә җөмләдә : сүзләрнең бәйләнешен билгеләү, сүзтезмәләрне аера белү;

  • сүзтезмәдәге ияртүче һәм ия- : рүче сүзләрне аера белү; җөмлә тикшерү (төрен билгеләү; баш һәм иярчен кисәкләрне аера белү);

  • җөмләне дөрес интонация : белән әйтү;

  • бергәләп төзелгән план буенча 70—85 сүзле изложение язу;

  • текстның темасын һәм төп фикерен билгеләү;

  • текстны мәгънәле кисәкләргәбүлү;

  • кызыл юлны саклау; текстның мәгънәле кисәкләре арасында бәйләнеш булдыру; текст кисәкләрендә, җөмләләр арасында бәйләнеш булдыру; темасыннан яки төп фикереннән чыгып, текстка исем кую;

  • хикәяләү, тасвирлау һәм фикер йөртү характерындагы текстларны аера белү; шәхси тәҗрибәгә, сюжетлы картинага таянып (алдан әзерлек белән), сочинение язу; телдән фикер йөртү характерындагы җавап төзеп әйтү.

Тел дәресләре балаларны халкыбызның рухи-әхлакый идеалларына китерергә, аларда югары сөйләм культурасы формалаштырырга, иҗади сәләтләрен үстерергә, мөстәкыйль уйларга һәм эшләргә омтылышын канәгатьләндерергә тиеш.

Мәктәпкә кергәнче үк, бала ана телендә сөйләшә белә, ләкин ул телне әле аңлы рәвештә кулланмый, ана телендә сөйләү — аның өчен табигый хәл. Башлангыч мәктәпнең бурычы — укучыларны ана телен төшенеп, аңлап, закончалыкларына таянып һәм сөйләм ситуацияләренә туры китереп кулланырга өйрәтү. Моның өчен сөйләм әшчәнлегенең барлык төрләрен дә (тыңлау, сөйләү, уку һәм язу) үстерергә кирәк. Дәреслекләрдә материал коммуникатив юнәлешле итеп, ә укучыларның танып белү эшчәнлеге аралашу формасында оештырыла.


Укытуның эчтәлеге һәм методикасы түбәндәге бурычларны хәл итүгә юнәлтелә:

  • укучыларда сөйләм әшчәнлегенең барлык төрләрен үстерү һәм телне аралашу чарасы буларак барлык ситуацияләрдә кулланырга өйрәтү;

  • аралашу һәм танып белү чарасы булган телне аңлы үзләштерүгә ирешү;

  • балаларны текст, китап белән эш итү алымнарына өйрәтү;

  • аралашу осталыгы һәм иҗади сәләт арасында бәйләнеш булдыру;

  • укучыларның образлы, логик фикерләвен үстерү, аларда аралашу культурасы күнекмәләре тәрбияләү.

Моның өчен тел дәресләрен танып белүгә юнәлешле итеп, балаларның актив эшчәнлегенә таянып оештырырга кирәк. Һәр тема түбәндәге эзлеклелектә өйрәтелә:

  • сөйләмне, текстны тикшереп, өйрәнеләчәк теманың әһәмияте күрсәтелә, проблема куела, башлангыч гипотеза әйтелә;

  • укучылар үзләре «ачкан» кагыйдәне, төшенчәне, эш алымын мөстәкыйль рәвештә әйтәләр;

  • дәреслекләргә таянып, укучылар тарафыннан ясалган ачышларга төгәллек һәм тулылык кертелә;

  • тема буенча алган белемнәрне куллануга күнегүләр үткәрелә.

Эшнең шушындый эзлеклелектә оештырылуы, телне аңлауда эчтәлектән формага күчәргә мөмкинлек ача, икенче төрле әйткәндә, лексикадан грамматикага, фонетикадан грамматикага, сөйләмнән телгә, телдән сөйләмгә, аралашу ситуациясендә әйтелгәнне аңлаудан үз сөйләмеңне мөстәкыйль рәвештә төзүгә салмак күчеш ясарга мөмкинлек бирә.
Укучылар түбәндәгеләрне белергә тиеш:

  • сөйләмдәге авазлар;

  • өйрәнелгән сүз төркемнәренең лексик һәм грамматик билгеләре;

  • сүзнең мәгънәле кисәкләре;

  • гади һәм кушма җөмлә, җөмләдә баш һәм иярчен кисәкләрнең (терминнарын әйтмичә) билгеләре;

  • сүзтезмә билгеләре.

Укучылар чагыштыра һәм аера белергә тиеш:

  • аваз һәм хәреф;

  • сузык һәм тартык авазлар;

  • калын һәм нечкә сузыклар;

  • яңгырау һәм саңгырау тартыклар, парлы һәм парсыз яңгырау һәм саңгырау тартыклар;

  • исем, сыйфат, фигыль, зат алмашлыклары, кисәкчә;

  • тамыр һәм кушымча, сүз ясагыч һәм сүз төрләндергеч кушымчалар;

  • җөмләләрнең әйтелү максаты буенча төрләре;

  • җөмләнең баш һәм иярчен кисәкләре (төрләргә бүлмичә);

  • җөмлә белән сүзтезмәнең аермасы;

Укучыларда түбәндәге эш осталыгы булырга тиеш:

  • сүзләрне иҗеккә бүлү;

  • сүздә аваз һәм хәреф санын чагыштыру;

  • еш кулланышлы сүзләрне орфоэпия нормаларына туры китереп әйтү;

  • алфавитны куллана белү (сүзлек, каталог белән эш);

  • сүзләрне юлдан-юлга күчерү;

  • өйрәнелгән сүз төркемнәренең җөмләдәге ролен күрсәтү;

  • сүзнең мәгънәле кисәкләрен һәм ясалышын билгеләү;

  • сүздәге ясагыч һәм төрләндергеч кушымчаларны билгеләү;

  • фигыльләрдәге зат-сат кушымчаларын аеру;

  • җөмләдәге сүзләр бәйләнешен ачыклау;

Түбәндәге орфограмма һәм пунктограммалар кертелә:

  • җөмлә башында һәм ялгызлык исемнәрдә баш хәреф;

  • сүзләрдә оы, өе сузыклары;

  • ъ һәм ь хәрефләре кергән сүзләр;

  • кушма һәм парлы сүзләр;

  • саңгырау һәм б, в, г, д тартыкларына беткән исемнәрдә килеш кушымчалары;

  • борын авазларына беткән исемнәрдә килеш кушымчалары;

  • сыйфатларда чагыштыру, артыклык һәм кимлек дәрәҗәсе формаларының язылышы;

  • җөмлә ахырында тыныш билгеләре (нокта, сорау һәм өндәү билгеләре);

Сүзлек диктанты өчен якынча нормалар

Сыйныф

Сүз саны

IV


12 - 15

-


Контроль диктант өчен нормалар

Сыйныф

I яртыеллык

II яртыеллык

IV


65—70сүз

75—80 сүз




Татар теленнән 4 класста бәйләнешле сөйләм телен үстерү һәм язма эшләр сәгатьләренең якынча бүленеше.


Класс

Диктант

Изложение

Сочинение

БСҮ

4

Контроль диктант - 7

2

2

Диалогик (монологик) сөйләм үстерү – 5

Хаталар өстендә эш – 7

Хикәя язу – 1

Язма эшләрне бергәләп анализлау - 1




Белем бирүнең эчтәлеге

Сөйләм эшчәнлеге төрләре

Тыңлау. Тыңлый белүнең уңышлы аралашуга шарт, кара-каршы сөйләшүгә нигез булганын үзләштерү. Ишетелгәнне төгәл кабул итү һәм аңлау. Тыңлаганда, игътибарны тупларга, аны кирәклегә юнәлдерергә, әйтелгән буенча сораулар бирергә өйрәнү. Ишетелгән тексттан әһәмиятле информацияне аерып ала белергә, аның төп фикерен билгеләргә һәм сораулар буенча эчтәлеген сөйләргә күнегү.
Cөйләү. Тел берәмлекләрен аралашуның максатына килештереп, бурычларын уңышлы хәл итәрлек итеп сайлап алу. Кара-каршы сөйләшү формасын гамәлдә үзләштерү. Сөйләшүне башлап җибәрү, аны дәвам иттерү, тәмамлау, әңгәмәдәшнең игътибарын җәлеп итү һ.б. шундый осталыкларны булдыру. Белем бирү бурычларына туры китереп, бәйләнешле тезмә сөйләм күнекмәләренә ия булу (тасвирлама, хикәяләү, фикерләү тибындагы текстлар). Мәктәптә һәм гаиләдә аралашу этикасына бәйле нормаларны үзләштерү (исәнләшү, саубуллашу, гафу үтенү, рәхмәт әйтү, үтенеч белән мөрәҗәгать итү). Сөйләмдә орфоэпия таләпләрен үтәү һәм дөрес интонация саклау.
Уку. Уку техникасын үзләштерү - язма сөйләм берәмлекләрен бик тиз күреп, аларны эчке яки тышкы авазлы сөйләмгә күчерү Уку текстының эчтәлеген аңларлык тизлектә уку, моның өчен лексик берәмлекләрне һәм аларның формаларын мәгънәләре белән тиңләштерә белү. Төп һәм өстәмә информацияне аеру, аларга нигезләнеп, гади нәтиҗәләр чыгару. Информацияне аңлата Һәм гомумиләштерә алу. Укыганның эчтәлегенә, тел үзенчәлекләренә, төзелешенә бәя бирү.
Язу. Грамотага өйрәтү чикләрендә хәрефләр, аларның кушылмаларын, иҗекләр, сүзләр, җөмләләр язу. Гигиена таләпләрен үтәп аңлаешлы, пөхтә язуга ия булу. Өйрәнелгән кагыйдәләргә нигезләнгән текстларны күчереп, ишетеп язу. Тыңлаганның яки укыганның эчтәлеген изложение итеп язу (тулы, кыскача, сайлап) Үзлегеңнән зур булмаган текстлар (сочинениеләр) иҗат итү (кичерешләр, әдәби әсәрләр нигезендә, сюжетлы картиналар, мультфильмнар буенча Һ.6.)


Укучыларның белем һәм күнекмәләренә таләпләр

  1. Укучылар белергә тиеш:

  • Кушма сүз, парлы сүз; тамыр һәм ясалма сүзләр;

  • Өйрәнелгән сүз төркемнәрен һәм аларның билгеләрен: исем, фигыль, сыйфат, зат алмашлыклары, алмашлык, кисәкчә, бәйлек;

  • Җөмлә кисәкләренең тиңдәшләнеп килүе.



  1. Укучылар башкара алырга тиеш:

  • сүзләрдәге орфограммаларны табу һәм аларның язылышын кагыйдәләргә нигезләнеп аңлату;

  • үтелгән орфограммалар кергән 75-80 сүзле тектны хатасыз һәм каллиграфик итеп күчереп һәм ишетеп, тиңдәш кисәкләр янында тыныш билгеләрен дөрес куеп язу;

  • дөнья, болыт тибындагы сүзләргә фонетик анализ ясау;

  • сүзләрне төзелешләре ягыннан тикшерү;

  • сүзнең тамырын һәм кушымчаларын табу;

  • кушымчаларның төрен билгеләү;

  • кушма һәм парлы сүзләрне билгеләү;

  • сүзләрне сүз төркеме ягыннан тикшерү: исемнең сан, килеш кушымчасын билгеләү; сыйфатның дәрәҗәләрен аеру; фигыльнең зат-сан, заманын күрсәтү;

  • тиңдәш кисәкле җөмләгә синтаксис анализ ясау;

  • тиңдәш кисәкле җөмләләрне сөйләмдә куллану;

  • текстның темасын, төп фикерен билгеләү;

  • темага һәм төп фикергә таянып, текстка исем кую;

  • текстның планын төзү;

  • хикәяләү, тасвирлау, фикер йөртү характерындагы текстларны аера белү һәм сөйләмдә куллану;

  • культуралы мөгамәлә таләпләренә туры китереп үтенеч, гафу үтенү, рәхмәт әйтү, баш тарту, чакыру, котлау-тәбрикләү сүзләрен сөйләмдә куллана белү;

  • тасвирлау һәм фикер йөртү элементлары кергән 90-95 сүзле хикәяне излоңение итеп язу;

  • хикәяләү харакерындагы сочинение язу.


Белемнәрне билгеләр белән бәяләү

Эшнең һәрвакытта сан ягы да, сыйфат ягы да исәпкә алынырга тиеш. Безгә укучының теге яки бу материал өстендә эш алып баруы турында фактны билгеләү генә җитми. Шуның белән бергә, укучының өйрәнелгәнне ни дәрәҗәдә тулы, төгәл, ачык, нык – яхшымы яки начармы аңлаганын һәм үзләштергәнен дә билгеләргә кирәк.

Укучыларның өлгерешен сыйфат ягыннан бәяләү өчен һәм шуның белән бергә, һәрбер укучының эшен шәхси рәвештә бәяләү өчен, билгеләрдән файдаланалар.

Безнең мәктәпләрдә өлгерешне бәяләүнең санлы биш баллы системасы, ягъни 5, 4, 3, 2, 1 билгеләре белән күрсәтелә торган бәяләр кабул ителгән.

Билге, белемнәрне бәяләү – ул тәрбияләү чарасы.

Билгенең һәркайсы, начары да, яхшысы да, укучыны яхшы эшләргә кузгатучы стимул булган таләпләрне яхшы итеп күз алдына китерергә кирәк.

Программа укучының нәрсә белергә тиешлеген ачыклый һәм шуның белән белемнәрнең күләменә булган таләпләрне билгели. Дәреслек һәм фәннең укытучы ярдәме белән аңлатуы, шул фән буенча алардан нәрсә таләп ителүен тагын да ачыклый төшә. Укучыларның өлгерешен бәяләгәндә һәрбер аерым фән буенча түбәндәгеләр исәпкә алына: белемнәрнең күләме (билгеләнгән укыту программасы чикләрендә), уку материалының үзләштерелү дәрәҗәсе һәм алынган белемнәрнең ныклыгы, алынган белемнәрне уку эшендә эшендә һәм төрле практик биремнәрдә куллана белү, белемнәрне язма һәм тулдән сөйәп бирә белү, укучы тарафыннан ясалган ялгышларның саны һәм характеры. Эшнең үз вакытында үтәлүен исәпкә алу да әһәмиятле. Язма һәм график эшләрне бәяләгәндә, аларның тышкы сыйфатына да (форманың дөреслеге, чисталык, пөхтәлек, матур итеп эшләргә тырышу һ.б.) игътибар итәргә кирәк.

Моннан башка, һәрбер укытыла торган фәндә шул фән өчен хас булган үзлекләргә әһәмият итәргә кирәк.




  • “5” ле шул вакытта куела:әгәр укучы программадагы барлык уку материалын тулы белсә, аны бик яхшы аңлаган һәм нык үзләштергән булса. Сорауларга дөрес, аңлы һәм ышанычлы җаваплар бирсә, алынган белемнәр белән һәртөрле практик биремнәрдә үзлегеннән файдалана белсә, телдән биргән җавапларында һәм язма эшләрдә дөрес әдәби тел белән файдаланса һәм ялгышлар ясамаса.

  • “4”ле шул вакытта куела: укучы программада таләп ителгән барлык материалны белсә, аны яхшы аңлаган һәм нык үзләштергән булса, сорауларга читенсенмичә җавап бирсә, алынган белемнәрне практикада куллана белсә, телдән җавапларын әдәби телдә аңлата һәм тупас ялгышлар ясамаса, язма эшләрдә мөһим булмаган ялгышлар ясаса.

  • “3”ле шул вакытта куела: укучы программадагы төп уку материалын белгәнлеген күрсәтсә, белемнәрен практикада куллануда кайбер читенлекләр сизсә һәм аларны укытучының бераз ярдәм итеү җиңә алса, телдән аңлата һәм тупас ялгышлар ясамаса, язма эшләрдә ялгышлар җибәрсә.

  • “2”ле шул вакытта куела: укучы программа материалының күп өлешен белмәгәнлеген күрсәтсә, җавап биргәндә, кагыйдә буларак, укытучының тик юнәлдерүче сорауларына гына, алай да ышанычсыз җавап бирсә, язма эшләрдә еш һәм тупас ялгышлар чсаса.

  • “1”ле шул вакытта куела: укучы үтелгән уку материалын бөтенләй белмәгәнлеген күрсәтсә.

Чирек билгесе шул чирек эчендә алынган билгеләрнең арифметик уртасы гына булып тормый. Укытучы чирек бәясен башлыча укучының чирек азагында фактик белемнәре нигезендә бирә, һәм биредә соңгы билгеләр әһәмиятлерәк роль уйныйлар.

4 нче сыйныфта татар теленнән календарь-тематик план



Дәреснең темасы

Сәгать саны

Дәрес

тибы


Үзләштерелергә яки камилләштерелкргә тиешле махсус белем һәм күнекмәләр

Контроль

төре


Көтелгән нәтиҗә

Үткәрү вакыты

Искәрмә






План

Факт




3 нче сыйныфта үткәннәрне кабатлау. (6 сәгать)

1

Кабатлау. Авазлар һәм хәрефләр.



Катнаш

дәрес


Авазларны һәм хәрефләрне аера белүләрен тикшерү. Матур язу өстендә эш. Сөйләм телләрен үстерү.

Сүзлек диктанты

Аваз белән хәреф арасындагы аерма; хәреф авазның билгесе булып йөрү.










2

Аваз һәм хәрефләрнең бүленеше.



Катнаш дәрес

Калын һәм нечкә сузыкларны аерып, татар телендәге сүзләрнең сингармонизм законына бусынуын яки буйсынмавын аңлату.

Яңгырау һәм саңгырау тартык авазларны аеру. Татар теленең үзенчәлекле авазлары кергән сүзләрдәге аваз һәм хәрефләрне аерып әйтә белү.



Сүзлек диктанты

Калын һәм нечкә сузыклар. Сингармонизм законы. Татар теленең үзенчәлекле сузыклары. Татар һәм рус телләрендә бу сузыкларның әйтелеш үзенчәлекләре.

Яңгырау һәм саңгырау тартык авазларны аеру. Татар теленең үзенчәлекле авазлары кергән сүзләрдәге аваз һәм хәрефләрне аерып әйтә белү.












3

Контроль күчереп язу.

“Күбәләкләр уйный тугайда”

Иҗек




Катнаш дәрес

Контроль күчереп язу.

Сүздә ничә сузык аваз, шулкадәр иҗек булу һәм иҗек чиген сүзне әйтеп, укып карап белеп булуы белән таныштыру. Матур язу өстендә эшләү. Сүздәге иҗекләрнең саны сузык авазларга бәйле. Гадәттә һәр иҗектә бер сузык аваз була.



Сүзлек диктанты

Ике яки берничә иҗекле сүз- дә көчлерәк әйтелгән иҗек басымлы иҗек дип аталуы.Сүзнең басымын билгели белү. Татар телендә басымның, нигездә, соңгы иҗеккә төшүе.

Сүздәге иҗекләрнең саны сузык авазларга бәйле. Гадәттә һәр иҗектә бер сузык аваз була.












4

Иҗек

Сүзгә аваз- хәреф анализы





Катнаш дәрес

Иҗек турында төшенчә бирү.

Сүзгә аваз һәм хәреф анализы ясауны искә төшерү.



Сүзлек диктанты

Иҗек турында төшенчә бирү,матур язу күнекмәләрен үстерү, укучыларда мөстәкыйльлелек тәрбияләү

Сүзгә аваз һәм хәреф анализы ясауны искә төшерү, матур язу күнекмәләрен үстерү.












5

Сүзләрне юлдан- юлга күчерү кагыйдәләре.



Катнаш дәрес

Сүзләрне юлдан юлга күчерү кагыйдәләрен искә төшерү.

Сүзлек диктанты

Сүзләрне юлдан юлга күчерү кагыйдәләрен искә төшерү,матур язу күнекмәләрен үстерү,көзге табигатькә карата мәхәббәт хисләре тәрбияләү.










6

Сочинение №1 " Җәйге истәлекләр"






Укучыларның сөйләм телен баету, фикерләү сәләтен үстерү

Сочине-

ние


язу

Укучыларның сөйләм телен баету, фикерләү сәләтен үстерү










Сүз төзелеше һәм сүз ясалышы.(7 сәгать)

7

Сүз төзелеше.



Катнаш дәрес

Тамыр сүзнең төп мәгънәсен белдерә. Күп вакытта сүз тамыр һәм кушымчалардан тора. Кушымчалар сүзнең мәгънәсен белдерәләр.




Грамоталылык дәрәҗәсен тикшерү Сүзнең төп мәгънәле кисәге- тамыр булуы, аның сүзнең лексик мәгънәсен белдерүе. Сүзнең бер-бер артлы тамырга ялганып килеп, аңа нин ди дә булса мәгънә өсти торган кисәкләрнең кушымча дип аталуы. Кушымчаларның үзләре генә кулланылмавы. Бер тамырдан ясалган сүзләрнең тамырдаш сүзләр дип аталуы. Бу сүзләрнең мәгънәләре арасында бәйләнеш саклану.










8

Сүз ясалышы. Тамыр һәм ясалма сүзләр.



Катнаш дәрес

Һәр телнең сүзлек составында тамыр һәм ясалма сүзләр бар. Тамыр сүз дип ясагыч кушымчасы булмаган сүз атала. Ясалма сүзләр сүзгә ясагыч кушымча ялгау юлы елән, ике тамырны берләштерү, тамыр сүзләрне парлау, сүзләрне тезү юлы белән ясау.

Сүзлек диктанты

Сүз ясагыч кушымчалар ярдәмендә яңа сүзләр ясалу. Аларның сүзнең сүзнең төп мәгънәсен үзгәртүе. Кушымчаларның ике төрле булуы: ясагыч һәм мөнәсәбәт белдерүче. Тамырга башта ясагыч, аннары мөнәсәбәт (бәйләгеч, модальлек) белдерүче кушымчаларның ялгануы.










9

Кушма сүзләр



Катнаш дәрес

Ике тамыр сүз бергә кушылып ясалган сүзләр тамыр сүзләр дип атала. Кушма сүзләрне, кушма сүзләр арасындагы аеру билгеләрен дөрес язу.

Сүзлек диктанты

Кушма сүзләрне танып белү, бер мәгънәгә ия булулары . Кушма сүзләрнең кушылып язылулары.










10

Парлы сүзләр



Катнаш дәрес

Парлы сүзләр мәгънәдәш, капма-каршы мәгънәле сүзләрдән ясала, сызыкча аша языла. Парлы сүзләрнең ясалу ысулларын үзләштерү, куллану күнекмәсе формалаштыру.

Сүзлек диктанты

Парлы сүзләрне танып белү, бер мәгънәгә ия булулары . Кушма сүзләрнең кушылып, парлы сүзләрнең сызык аша язылулары.










11

Тезмә сүзләр



Катнаш дәрес

Тезмә сүзләр ике яки берничә сүз тезелеп ясалалар һәм бер мәгънә белдерәләр.

Сүзлек диктанты

Тезмә сүзләрне танып белү, бер мәгънәгә ия булулары . Кушма сүзләрнең кушылып, парлы сүзләрнең сызык аша язылулары.










12

Контроль диктант. “Икмәк – табын күрке”



Контроль дәрес

Укучыларның белемнәрен тикшерү һәм бәяләү, укучыларда мөстәкыйльлелек тәрбияләү, матур язу күнекмәләрен үстерү

Сүзлек диктанты

Укучыларның белемнәрен тикшерү һәм бәяләү, укучыларда мөстәкыйльлелек тәрбияләү, матур язу күнекмәләрен үстерү










13

Хаталар өстендә эш.




Хаталар өстендә эш

Грамоталы язу күнекмәләрен тикшерү. Авыр сүзләр язылышын тикшерү һәм аңлату.

Сүзлек диктанты

Грамоталы язу күнекмәләрен тикшерү. Авыр сүзләр язылышын тикшерү һәм аңлату.










Сүз. (5 сәгать)

14

Сүзнең мәгънәсе.



Катнаш дәрес

Сөйләм сүзләрдән тора. Билгеле бер мәгънәгә ия булган аваз яки авазлар тезмәсе сүз дип атала.




Сөйләм сүзләрдән тора. Билгеле бер мәгънәгә ия булган аваз яки авазлар тезмәсе сүз дип атала.










15

Бер һәм күп мәгънәле сүзләр.



Катнаш дәрес

Сүзләр бер һәм берничә мәгънә белдерергә мөмкин. Бер мәгънә белдерә торган сүзләр бер мәгънәле сүзләр дип атала. Берничә мәгънә белдерә торган сүзләр күпмәгънәле сүзләр дип атала.

Сүзлек диктанты

Телнең сүзлек составындагы сүзләрнең бер яки күп мәгънә белдерүе. Күп мәгьнәле сүзләрнең берничә мәгънә белдерүе. Күп мәгънәле сүзләр арасында мәгънә уртаклыгы булу.










16

Сүзнең туры һәм күчерелмә мәгънәсе.



Катнаш дәрес

Телдә сүзләр туры һәм күчерелмә мәгънәдә йөри алалар. Сүзнең туры мәгънәсе предмет яки күренешнең төп билгесен, үзенчәлеген атый. Сүзнең күчерелмә мәгънәсе предмет, күренеш, эш-хәрәкәтләренең охшашлыгы, уртак үзенчәлеге булу нигезендә барлыкка килә.

Сүзлек диктанты

Кайбер сүзләрнең әйбернең мәгънәсен турыдан –туры, ә кайберләре әйберләрнең охшаш билгеләреннән килеп чыккан күчерелмә мәгънәне белдерүе.

Кара-каршы сөйләшү күнекмәләрен үстерү.

Сүзлекләр белән эшләү. Сүз төркемнәрен кабатлау.











17

Синонимнар, антонимнар, омонимнар.



Катнаш дәрес

Охшаш яки якын мәгънәле сүзләр синонимнар дип атала.

Капма-каршы мәгънәле сүзләр антоним дип атала.

Әйтелеше белән язылышы бер, ләкин мәгънәләре төрле булган сүзләр омонимнар дип атала.


Сүзлек диктанты

Синонимнарны, антонимнарны һәм омонимнарны танып белү, язма һәм телдән сөйләмдә куллана белү.










18

Искергән һәм яңа сүзләр.



Катнаш дәрес

Телнең сүзлек составы даими рәвештә үзгәреп тора. Фәнгә, техникага, көнкүрештәге үзгәрешләргә бәйле рәвештә, кайбер сүзләр кулланышта төшеп кала яки сирәгрәк кулланыла. Сүзләрнең искерүе белән беррәттән яңа төшенчәләр дә барлыкка килә.

Карточкалар буенча эш

Искергән һәм яңа сүзләр белән таныштыру,матур язу күнекмәләрен үстерү,укучыларда активлык тәрбияләү










Сүз төркемнәре (54 сәгать)

19

Исем.

  1. 1

Катнаш дәрес

Исем темасы буенча белемнәрен ныгыту. Исемнәрнең сан, килеш, тартым белән төрләнеше.




Исемнәрнең берлек һәм күплек саннарда килүе. Берлек сандагы исем бер генә предметны белдерү. Күплек сан- дагы исем берничә предмет -ны белдерү.-лар/-ләр, -нар/-нәр кушымчалары ялгану. Язма сөйләмне үстерү.










20

Ялгызлык һәм уртаклык исемнәр

1

Катнаш дәрес

Ялгызлык исемнәргә кеше исемнәре, фамилияләр, елга, авыл, шәһәр исемнәре, хайван кушаматлары керә. Алар баш хәрефтән языла.

Ялгызлык исемнәрдән кала барлык исемнәр дә уртаклык исемнәр була. Җөмлә башында гына баш хәрефтән языла, калган очракларда юл хәрефтән язылалар






Ялгызлык исемнәренә кеше исемнәре, фамилияләре, ил, шәһәр, авыл, елга, тау, урам, диңгез, китап һ. б. исемнәр керү. Ялгызлык исемнәре һәрвакыт баш хәреф белән язылу.

Ялгызлык исемнәрдән кала барлык исемнәр дә уртаклык исемнәр була. Җөмлә башында гына баш хәрефтән языла, калган очракларда юл хәрефтән язылалар.












21

Берлек һәм күплек сандагы исемнәр.

1

Катнаш дәрес

Берлек сандагы исемнәр тамырдан гына торалар, ә күплек санда –лар, -ләрґ. –нар, -нәр кушымчалары ялгана

Сүзлек диктанты

Исемнәрнең берлек һәм күплек санда килүе белән таныштыру.










22

Исемнәрнең килеш белән төрләнеше.


1

Катнаш дәрес

Татар телендә 6 килеш бар. Исемнәр барлык төр килешләрдә дә төрләнәләр. Баш килешендәге исемнә кушымча ялганмый. Җөмлә төзү өчен, исемне килеш кушымчалары ярдәмендә башка сүзләр белән бәйләргә кирәк

Сүзлек диктанты

Исемнәрнең 6 килеше булу. Сүзләрне бер-берсенә бәйләп, җөмлә төзү өчен кирәклеген төшенү. Язма сөйләмне үстерү.










23

Баш килеш.


1

Катнаш дәрес

Баш килештәге исем кем? Нәрсә? Сорауларына җавап бирә. Гадәттә баш килештәге исем җөмләнең иясе була.

Сүзлек диктанты

Баш килеш белән таныштыру. Җөмләдә баш килештә килгән исемнәрне табу. Баш килешнең кушымчасыз килеш булуы.










24

Иялек килеше.


1

Катнаш дәрес

Иялек килеше предметның башка бер предметка ия булуын белдерә. Иялек килешендәге исемнәр кемнең? нәрсәнең? сорауларына җавап булып киләләр.

Сүзлек диктанты

Иялек килеш белән таныштыру. Җөмләдә иялек килешендә килгән исемнәрне табу. Иялек килешендә килгән исемнәргә –ның/-нең кушымчалары ялгану.

Ишетеп аңлау дәрәҗәсен тикшерү












25

Юнәлеш килеше.


1

Катнаш дәрес

Юнәлеш килешендәге исемнәр кемгә? нәрсәгә? кая? сорауларына җавап булып килә.

Сүзлек диктанты

Юнәлеш килеш белән таныштыру. Җөмләдә юнәлеш килешендә килгән исемнәрне табу. Юнәлеш килешендә килгән исемнәргә –га/-гә кушымчалары ялгану










26

Төшем килеше


1

Катнаш дәрес

Төшем килешендәге исемнәр кемне? нәрсәне? сорауларына җавап булып килә.

Сүзлек диктанты

Төшем килеш белән таныштыру. Җөмләдә төшем килешендә килгән исемнәрне табу. Төшем килешендә килгән исемнәргә –ны/-не кушымчалары ялгану.

Грамоталылык дәрәҗәсен тикшерү












27

Чыгыш килеше


1

Катнаш дәрес

Чыгыш килешендәге исемнәр кемнән? нәрсәдән? кайдан? сорауларына җавап булып килә.

Сүзлек диктанты

Чыгыш килеш белән таныштыру. Җөмләдә чыгыш килешендә килгән исемнәрне табу. Чыгыш килешендә килгән исемнәргә –дан/-дән, -тан/-тән, -нан/-нән кушымчалары ялгану










28

Урын-вакыт килеше

1

Катнаш

дәрес


Урын-вакыт килеше исемне фигыльгә бәйли. Урын-вакыт килешендәге исемнәр кемдә? нәрсәдә? кайда? сорауларына җавап булып килә.

Сүзлек диктанты

Урын-вакыт килеш белән таныштыру. Җөмләдә урын-вакыт килешендә килгән исемнәрне табу. Урын-вакыт килешендә килгән исемнәргә –да/-дә, -та/-тә кушымчалары ялгану Иҗади фикерли алу сәләтен үстерү.










29

Исемнәрнең килеш белән төрләнеше темасы буенча искәртмәле диктант №2 “Урманнарны саклагыз”

1

Контроль дәрес

Укучыларның алган белемнәрен тикшерү һәм камилләштерү.

Кагыйдәләргә нигезләнеп хаталы сүзләрне тикшерү, яздыру, җөмләләр төзү.



диктант

Укучыларның алган белемнәрен ныгыту һәм камилләштерү.










30

Хаталар өстендә эш.

1

Катнаш дәрес

Хаталар өстендә эш.

Хаталар өстендә эш

Хаталар өстендә эшләү ,матур язу күнекмәләрен үстерү, укучыларда мөстәкыйльлелек тәрбияләү










31

Күплек сандагы исемнәрнең килеш белән төрләнеше.

1

Катнаш дәрес

Күплек сандагы исемнәр сузык авазларга һәм яңгырау тартыкларга беткән берлек сандагы исемнәр кебек төрләнәләр.




Күплек сандагы исемнәр сузык авазларга һәм яңгырау тартыкларга беткән берлек сандагы исемнәр кебек төрләнү.










32

Фигыль.

1

Катнаш дәрес

Фигыль сүз төркеме. Алар нишли? нишләде? нишләр? Сорауларына җавап бирәләр. Предметның эшен, хәлен, хәрәкәтен белдерәләр. Фигыльләр заман белән төрләнәләр.

Сүзлек диктанты

Фигыль турында белемнәрне үстерү, ныгыту, камилләштерү. Фигыльләрнең нишли? нишләде? нишләячәк? кебек сорауларга җавап бирүе.










33

Фигыль төркемчәләре.

1

Катнаш дәрес

Фигыль үзе белдергән эшне чынбарлык белән чагыштырып атый. Кушылган эшләр үтәлерме, үтәлмәсме – билгесез. Фигыльләр төркемчәләргә бүленә: хикәя фигыльләр, боерык фигыльләр.




Фигыль үзе белдергән эшне чынбарлык белән чагыштырып атый. Кушылган эшләр үтәлерме, үтәлмәсме – билгесез. Фигыльләр төркемчәләргә бүленә: хикәя фигыльләр, боерык фигыльләр.










34

Боерык фигыль.


1

Катнаш дәрес

Боерык фигыльләр эш кушуны, үтенү, өндәү, боеру һәм чакыруны белдерәләр: яз, укы. Боерык фигыльнең юклык төре –ма, -мә кушымчалары ярдәмендә ясала: эшләмә, язма.

Сүзлек диктанты

Боерык фигыльләр белән таныштыру, матур язу күнекмәләрен үстерү,татар теле дәресенә кызыксыну уяту.











35

Боерык фигыль.


1

Катнаш дәрес

Боерык фигыльләр эш кушуны, үтенү, өндәү, боеру һәм чакыруны белдерәләр: яз, укы. Боерык фигыльнең юклык төре –ма, -мә кушымчалары ярдәмендә ясала: эшләмә, язма.

Карточкалар буенча эш

Боерык фигыльләр белән таныштыру, матур язу күнекмәләрен үстерү,татар теле дәресенә кызыксыну уяту.











36

Хикәя фигыль.

1

Катнаш дәрес

Хикәя фигыль эш яки хәлнең сөйләү вакытыннан алда, сөйләү вакытында һәм сөйләү вакытыннан соң үтәлү-үтәлмәвен белдерә.

Сүзлек диктанты

Боерык фигыльләр белән таныштыру, матур язу күнекмәләрен үстерү,татар теле дәресенә кызыксыну уяту.










37

Хәзерге заман хикәя фигыль.


1

Катнаш дәрес

Хәзерге заман хикәя фигыль сөйләү вакыты белән туры килә торган эш яки хәлне белдерә.

Сүзлек диктанты

Хәзерге заман хикәя фигыль эшнең хәзер үтәлүен белдерә һәм нишли? соравына җавап булып килә.










38

Хәзерге заман хикәя фигыль.


1

Катнаш дәрес

Хәзерге заман хикәя фигыль сөйләү вакыты белән туры килә торган эш яки хәлне белдерә. Күнегүләр өстендә эш.

Карточкалар буенча эш

Хәзерге заман хикәя фигыль эшнең хәзер үтәлүен белдерә һәм нишли? соравына җавап булып килә. Күнегүләр өстендә эшләү.










39

Үткән заман хикәя фигыль.

1

Катнаш дәрес

Үткән заман хикәя фигыльләр сөйләгән вакытка кадәр үтәлгән яки үтәлмәгән эшне белдерәләр. Алар нишләде? нишләмәде? нишләгән? нишләмәгән? сорауларына җавап бирәләр.

Сүзлек диктанты

Үткән заман хикәя фигыль эшнең үткәнен белдерә һәм нишләгән? соравына җавап булып килә.










40

Үткән заман хикәя фигыль.

1

Катнаш дәрес

Үткән заман хикәя фигыльләр сөйләгән вакытка кадәр үтәлгән яки үтәлмәгән эшне белдерәләр. Алар нишләде? нишләмәде? нишләгән? нишләмәгән? сорауларына җавап бирәләр.

Карточкалар буенча эш

Үткән заман хикәя фигыль эшнең үткәнен белдерә һәм нишләде? нишләмәде? нишләгән? нишләмәгән? соравына җавап булып килә. Күнегүләр өстендә эшләү.










41

Киләчәк заман хикәя фигыль

1

Катнаш дәрес

Киләчәк заман хикәя фигыль сөйләү вакытыннан соң булачак эш-хәлне белдерә, нишләр? нишләячәк? сорауларына җавап бирә.

Сүзлек диктанты

Киләчәк заман хикәя фигыль эшнең үтәләчәген белдерә, һәм нишләр? нишләячәк? соравына җавап бирә.










42

Киләчәк заман хикәя фигыль

1

Контроль дәрес

Киләчәк заман хикәя фигыль сөйләү вакытыннан соң булачак эш-хәлне белдерә, нишләр? нишләячәк? сорауларына җавап бирә.

Карточкалар буенча эш

Киләчәк заман хикәя фигыль эшнең үтәләчәген белдерә, һәм нишләр? нишләячәк? соравына җавап бирә. Күнегүләр өстендә эшләү.










43

Хикәя фигыльнең юклык формасы.

1

Катнаш дәрес

Юклыкта фигыльләр үтәлмәгән эш-хәлне, эштән тыюны белдерә.




Хикәя фигыльнең юклык формасы, аның кушымчылары белән таныштыру, матур язу күнекмәләрен үстерү











44

Хикәя фигыльнең юклык формасы.

1

Катнаш дәрес

Юклыкта фигыльләр үтәлмәгән эш-хәлне, эштән тыюны белдерә. Күнегүләр өстендә эш.

Сүзлек диктанты

Хикәя фигыльнең юклык формасы, аның кушымчылары белән таныштыру, матур язу күнекмәләрен үстерү. Күнегүләр өстендә эш.











45

Фигыль темасы буенча контроль диктант. “Ана һәм Җир”

1

Катнаш дәрес

Укучыларның белемнәрен тикшерү һәм бәяләү, укучыларда мөстәкыйльлелек тәрбияләү, матур язу күнекмәләрен үстерү

контроль диктант

Укучыларның белемнәрен тикшерү һәм бәяләү, укучыларда мөстәкыйльлелек тәрбияләү, матур язу күнекмәләрен үстерү










46

Хаталар өстендә эш.

1

Катнаш дәрес

Хаталар өстендә эшләү ,матур язу күнекмәләрен үстерү, укучыларда мөстәкыйльлелек тәрбияләү

Хаталар өстендә эш.

Хаталар өстендә эшләү ,матур язу күнекмәләрен үстерү, укучыларда мөстәкыйльлелек тәрбияләү










47

Сыйфат.

1

Катнаш дәрес

Сыйфат – сүз төркеме, предметның билгесен белдереп, нинди? кайсы? кайдагы? сорауларына җавап бирә. Сыйфат җөмләдә күбрәк аергыч һәм хәбәр булып килә. Татар телендә 4 сыйфат дәрәҗәсе бар.




Предметның билгесен белдерә торган сүзләрнең сыйфат дип аталуы. Сыйфатның нинди? кайсы? сорауларына җавап бирүе. Сыйфат ачыклап килгән исемнең сыйфатланмыш дип аталуы.

Сыйфатларның предметларның төрле билгеләрен белдерүе












48

Сыйфат дәрәҗәләре.

1

Катнаш дәрес

Татар телендә 4 сыйфат дәрәҗәсе бар: төп дәрәҗә, чагыштыру, артыклык, кимлек дәрәҗәсендәге сыйфатлар.




Сыйфат турындагы башлангыч классларда үткәннәрне кабатлау.Сыйфат дәрәҗәләре белән таныштыру һәм дөрес язу.










49

Төп дәрәҗәдәге сыйфатлар.

1

Катнаш дәрес

Гади дәрәҗәдәге сыйфатлар предметның төп билгесен белдерәләр.

Сүзлек диктанты

Гади дәрәҗәдәге сыйфатлар предметның төп билгесен белдерәләр.










50

Чагыштыру дәрәҗәсендәге сыйфатлар.

1

Катнаш дәрес

Чагыштыру дәрәҗәсендәге сыйфатлар бер предметтагы билгенең икенче предметтагы шундый ук билгегә караганда чагыштырмача артыграк булуын белдерәләр. Бу дәрәҗә – рак, - рәк кушымчалары белән белдерелә.

Сүзлек диктанты

Чагыштыру дәрәҗәсендәге сыйфатлар бер предметтагы билгенең икенче предметтагы шундый ук билгегә караганда чагыштырмача артыграк булуын белдерәләр. Бу дәрәҗә – рак, - рәк кушымчалары белән белдерелә.










51

Артыклык дәрәҗәсендәге сыйфатлар.

1

Катнаш дәрес

Артыклык дәрәҗәсендәге сыйфатлар бер предметтагы билгенең башка шундый ук предметтагы билгеләрдән бик нык артык икәнлеген белдерәләр.

Сүзлек диктанты

Артыклык дәрәҗәсендәге сыйфатлар бер предметтагы билгенең башка шундый ук предметтагы билгеләрдән бик нык артык икәнлеген белдерәләр.










52

Кимлек дәрәҗәсендәге сыйфатлар.

1

Катнаш дәрес

Кимлек дәрәҗәсендәге сыйфатлар предмет билгесенең гадәттәгедән кимрәк булуын белдерәләр. Кимлек дәрәҗәсе –гылт, -гелт, -кылт, - келт, -сыл, -сел, -су кушымчалары ярдәмендә ясала.

Сүзлек диктанты

Кимлек дәрәҗәсендәге сыйфатлар предмет билгесенең гадәттәгедән кимрәк булуын белдерәләр. Кимлек дәрәҗәсе –гылт, -гелт, -кылт, - келт, -сыл, -сел, -су кушымчалары ярдәмендә ясала.










53

Сыйфат темасын кабатлау

1

Катнаш дәрес

Сыйфат темасын кабатлау

Карточкалар буенча эш

Сыйфат темасын кабатлау.










54

Сыйфат темасы буенча диктант №4 “Тәрбияле бала”

1

Контрольдәрес

Укучыларның белемнәрен тикшерү һәм бәяләү, укучыларда мөстәкыйльлелек тәрбияләү, матур язу күнекмәләрен үстерү

Диктант

Укучыларның белемнәрен тикшерү һәм бәяләү, укучыларда мөстәкыйльлелек тәрбияләү, матур язу күнекмәләрен үстерү










55

Хаталар өстендә эш

1




Хаталар өстендә эшләү ,матур язу күнекмәләрен үстерү, укучыларда мөстәкыйльлелек тәрбияләү

Хаталар өстендә эш

Хаталар өстендә эшләү ,матур язу күнекмәләрен үстерү, укучыларда мөстәкыйльлелек тәрбияләү










56

Зат алмашлыклары

1

Катнаш дәрес

Мин, без, син, сез, ул, алар – зат алмашлыклары. Зат алмашлыклары сөйләмдә исемнәрне алмаштыра.




Алмашлыклар белән таныштыру. Алмашлыклар 1, 2, 3 затта килә һәм берлек, күплек санда төрләнәләр Алмашлыклар төрле сүз төркемнәрен алыштырып килүе.Сорау алмашлыкларының сорауны белдерүләре.










57

Зат алмашлыклары.

1

Катнаш дәрес

Мин, без, син, сез, ул, алар – зат алмашлыклары. Зат алмашлыклары сөйләмдә исемнәрне алмаштыра. Күнегүләр өстендә эш.

Сүзлек диктанты

Алмашлыклар 1, 2, 3 затта килә һәм берлек, күплек санда төрләнәләр Алмашлыклар төрле сүз төркемнәрен алыштырып килүе.Сорау алмашлыкларының сорауны белдерүләре.










58

Зат алмашлыкларының килешләр белән төрләнеше.

1

Катнаш дәрес

Зат алмашлыклары исемнәр кебек үк килешләр белән төрләнәләр.

Сүзлек диктанты

Зат алмашлыклары баш килешендә, иялек, юнәлеш, төшем, чыгыш, урын-вакыт килешендә төрләнәләр.










59

Зат алмашлыкларының килешләр белән төрләнеше.

1

Катнаш

Зат алмашлыклары исемнәр кебек үк килешләр белән төрләнәләр.

Карточкалар буенча эш

Зат алмашлыклары баш килешендә, иялек, юнәлеш, төшем, чыгыш, урын-вакыт килешендә төрләнәләр. Күнегүләр өстендә эш.










60

Зат алмашлыкларының килешләр белән төрләнеше.

1

Катнаш дәрес

Зат алмашлыклары исемнәр кебек үк килешләр белән төрләнәләр.

Карточкалар буенча эш

Зат алмашлыклары баш килешендә, иялек, юнәлеш, төшем, чыгыш, урын-вакыт килешендә төрләнәләр. Күнегүләр өстендә эш










61

Изложение. “Ауда булган хәл”

1

Катнаш дәрес

Изложение. “Ауда булган хәл”

язма эш

Укучыларның өйрәнгәннәрен дөрес куллана белүләренә ирешү, сөйләм телен баету.










62

Автобиография.

1

Катнаш дәрес

Автобиографиянең нәрсә икәнен аңлату, язарга өйрәтү.




Автобиографиянең нәрсә икәнен аңлату, язарга өйрәтү. Матур язу күнекмәсе булдыру өстендә эшләү.










63

Бәйлекләр һәм бәйлек сүзләр

1

Катнаш дәрес

Бәйлекләр җөмләдә сүзләрне бер-берсенә бәйләү өчен хезмәт итә. Аларның мәгънәсен аңлатып булмый, алар, кушымчалар кебек, үзләреннән алда килгән сүз белән тыгыз бәйләнештә карала.

Сүзлек диктанты

Бәйлекләр һәм бәйлек сүзләр белән таныштыру; матур язу күнекмәләрен үстерү.










64

Бәйлекләр һәм бәйлек сүзләр

1

Катнаш дәрес

Бәйлекләр һәм бәйлек сүзләр турында төшенчә бирү. Күнегүләр өстендә эш

Карточкалар буенча эш

Бәйлекләр һәм бәйлек сүзләр турында төшенчә бирү, сөйләм телендә дөрес куллана белүләренә ирешү.










65

Кисәкчә.

1

Катнаш дәрес

Аерым сүзләр белән янәшә килеп, аларга көчәйтү, чикләү, тизлек, раслау, сорау төсмере бирә торган сүзләр кисәкчәләр дип атала.

Сүзлек диктанты

Кисәкчәләрне җөмләдә танырга өйрәтү; кисәкчәләрнең сөйләмдәге роле белән таныштыру










66

Кисәкчәнең җөмләдәге роле

1

Катнаш дәрес

Кисәкчәнең җөмләдәге роле белән танышу, сөйләм телен баету.

Сүзлек диктанты

Кисәкчәнең җөмләдәге роле белән танышу, сөйләм телен баету.










67

Мәгънә, хис төсмерләрен инкарь итүләре

1

Катнаш дәрес

Кисәкчәнең мәгънә , хис төсмерләрен инкарь итүе белән таныштыру, сөйләмдә дөрес куллана белүләренә ирешү.




Кисәкчәнең мәгънә , хис төсмерләрен инкарь итүе белән таныштыру, сөйләмдә дөрес куллана белүләренә ирешү.










68

Мәгънә, хис төсмерләрен инкарь итүләре

1

Катнаш дәрес

Кисәкчәнең мәгънә , хис төсмерләрен инкарь итүе белән таныштыру, сөйләмдә дөрес куллана белүләренә ирешү.




Кисәкчәнең мәгънә , хис төсмерләрен инкарь итүе белән таныштыру, сөйләмдә дөрес куллана белүләренә ирешү.










69

Рәвеш

1

Катнаш дәрес

Рәвеш турында төшенчә бирү. Күнегүләр өстендә эш




Рәвеш турында төшенчә бирү. Сөйләмдә актив кулланышлы рәвешләргә һәм аларның дөрес язылышына күзштүләр окштыру.










70

Рәвеш

1

Катнаш дәрес

Рәвеш турында төшенчә бирү. Күнегүләр өстендә эш

Сүзлек диктанты

Рәвеш турында төшенчә бирү. Күнегүләр өстендә эш










71

Контроль диктант. “Язгы ямь”

1

Контрольдәрес

Укучыларның белем күнекмәләрен исәпкә алу.

контроль диктант

Укучыларның белемнәрен тикшерү һәм бәяләү, укучыларда мөстәкыйльлелек тәрбияләү, матур язу күнекмәләрен үстерү










72

Хаталар өстендә эш

1

Катнаш дәрес

Хаталар өстендә эш

Хаталар өстендә эш

Хаталар өстендә эшләү ,матур язу күнекмәләрен үстерү, укучыларда мөстәкыйльлелек тәрбияләү










Җөмлә (15 сәгать)

73

Җөмләнең баш һәм иярчен кисәкләре



Катнаш дәрес

Ия белән хәбәр җөмләнең баш кисәкләре дип атала. Баш кисәкләрне төрле яклап ачыклап килгән сүзләр иярчен кисәкләр дип атала.




Җөмләнең кем? нәрсә? сорауларына җавап бирә торган кисәге ия дип аталу. Аның баш килештәге исем яки алмашлык белән белдерелүе. Җөмләнең нишли? нишдәде? Нишләгән? нишләр? нишләячәк? сорауларына җавап бирә торган, ия белән бәйләнгән баш кисәге хәбәр дип аталу . Ия белән хәбәрнең асларына сызарга.










74

Җөмләнең баш һәм иярчен кисәкләре



Катнаш дәрес

Ия белән хәбәр җөмләнең баш кисәкләре дип атала. Баш кисәкләрне төрле яклап ачыклап килгән сүзләр иярчен кисәкләр дип атала.

Карточкалар буенча эш

Җөмләнең кем? нәрсә? сорауларына җавап бирә торган кисәге ия дип аталу. Аның баш килештәге исем яки алмашлык белән белдерелүе. Җөмләнең нишли? нишдәде? Нишләгән? нишләр? нишләячәк? сорауларына җавап бирә торган, ия белән бәйләнгән баш кисәге хәбәр дип аталу . Ия белән хәбәрнең асларына сызарга.










75

Гади һәм кушма җөмлә



Катнаш дәрес

Бер генә җөмләдән торган җөмлә гади җөмлә була. Ике яки берничә җөмләдән торган җөмлә кушма җөмлә була.




Гади һәм кушма җөмләләр турында белешмә бирү, тулыландыру.










76

Тиңдәш кисәкләр



Катнаш дәрес

Җөмләдә бер иягә караган берничә хәбәр һәм бер хәбәргә караган берничә ия булырга мөмкин. Алар тиңдәш ияләр һәм тиңдәш хәбәрләр дип атала.




Тиңдәш кисәкләр турында төшенчә бирү, дөрес куллана белүләренә ирешү.










77

Җөмлә кисәкләренең тиңдәшләнеп килүе.



Катнаш дәрес

Җөмләдә бер иягә караган берничә хәбәр һәм бер хәбәргә караган берничә ия булырга мөмкин. Алар тиңдәш ияләр һәм тиңдәш хәбәрләр дип атала

Карточкалар буенча эш

Тиңдәш кисәкләр турында төшенчә бирү, дөрес куллана белүләренә ирешү.










78

Тиңдәш иярчен кисәкләр



Катнаш дәрес

Җөмләдә бер иягә караган берничә хәбәр һәм бер хәбәргә караган берничә ия булырга мөмкин. Алар тиңдәш ияләр һәм тиңдәш хәбәрләр дип атала

Карточкалар буенча эш

Тиңдәш кисәкләр турында төшенчә бирү, дөрес куллана белүләренә ирешү.










79

Тиңдәш кисәкләр арасында һәм, ә, ләкин, әмма сүзләре.



Катнаш дәрес

Тиңдәш кисәкләр арасында һәм, ә, ләкин, әмма сүзләре.

Сүзлек диктанты

Тиңдәш кисәкләр арасында : һәм , ә, ләкин, әмма сүзләренең кулланышы белән таныштыру. Сөйләм телен баету, үстерү.










80

Тиңдәш кисәкләр арасында һәм, ә, ләкин, әмма сүзләре.



Катнаш дәрес

Тиңдәш кисәкләр арасында һәм, ә, ләкин, әмма сүзләре.




Җөмләдәге сүзләр бәйләнеше белән танышу, М.язу күнегүләре формалаштыру өстендә эшләү.










81

Тиңдәш кисәкләре янында тыныш билгеләре



Катнаш дәрес

Тиңдәш кисәкләре янында тыныш билгеләре

Карточкалар буенча эш

Тиңдәш кисәкләре янында тыныш билгеләре










82

“Тиңдәш иярчен кисәкләр” темасы буенча диктант. “Татарстан”



Контрольдәрес

Укучыларның белем күнекмәләрен исәпкә алу.

контроль диктант

Укучыларның белемнәрен тикшерү һәм бәяләү, укучыларда мөстәкыйльлелек тәрбияләү, матур язу күнекмәләрен үстерү










83

Хаталар өстендә эш



Катнаш дәрес

Хаталар өстендә эш

Хаталар өстендә эш

Хаталар өстендә эшләү ,матур язу күнекмәләрен үстерү, укучыларда мөстәкыйльлелек тәрбияләү










84

Сүзтезмә



Катнаш дәрес

Сүзтезмә ике мөстәкыйль мәгънәле сүзнең үзара бәйләнешкә керүеннән барлыкка килә




Сүзтезмә турында төшенчә бирү, сөйләмдә дөрес куллана белүләренә ирешү.










85

Сүзтезмәдә сүзләр бәйләнеше



Катнаш дәрес

Сүзтезмәләрнең ничек барлыкка килүен аңлату, иярүче һәм ияртүче сүзләр турында төшенчә бирү

Сүзлек диктанты

Сүзтезмә. Күнегүләр өстендә эш.










86

Сүзтезмәдә сүзләр бәйләнеше



Катнаш дәрес

Сүзтезмәләрнең ничек барлыкка килүен аңлату, иярүче һәм ияртүче сүзләр

Карточкалар буенча эш

Сүзтезмә. Күнегүләр өстендә эш.










87

Изложение. “Кошлар”



Контроль дәрес

Изложение. “Кошлар”

Изложение

Укучыларның язма сөйләм телен баету, фикерләү сәләтен үстерү.










Бәйләнешле сөйләм (12 сәгать)

88

Текст



Катнаш дәрес

Берничә җөмләдән торган һәм мәгънә ягыннан бер-берсенә бәйләнгән сөйләм текст була. Тексттагы һәр җөмлә үзеннән алда килгән җөмләдәге фикерне дәвам итә.




Берничә җөмләдән торган һәм мәгънә ягыннан бер-берсенә бәйләнгән сөйләм текст була. Тексттагы һәр җөмлә үзеннән алда килгән җөмләдәге фикерне дәвам итә.










89

Текст өлешләре.




Катнаш дәрес

Текст өлешләре.

Сүзлек диктанты

Текст өлешләре белән таныштыру; аларны табып билгеләргә өйрәтү. матур язу күнекмәләрен үстерү.











90

Контроль күчереп язу. “Безнең ял”.

Текст өлешләре.





Катнаш дәрес

Контроль күчереп язу.

Текст өлешләре. Күнегүләр өстендә эш.



Карточкалар буенча эш

Текст һәм аның өлешләре турында аңлату, белемнәрен тулыландыру.










91

Тема.



Катнаш дәрес

Тема.




Тема турындагы белемнәрен ныгыту, тулыландыру.










92

Тема. Күнегүләр өстендә эш.



Катнаш дәрес

Тема.

Карточкалар буенча эш

Тема турындагы белемнәрен ныгыту, тулыландыру. Күнегүләр өстендә эш










93

Текст төрләре



Катнаш дәрес

Эчтәлегенә бәйле рәвештә текстлар 3 төргә бүленә: хикәяләү, тасвирлау, фикер йөртх тектслары.




Текст төрләре турында төшенчә бирү; белемнәрен тулыландыру.










94

Терәк сүзләр.



Катнаш дәрес

Терәк сүзләр.

Карточкалар буенча эш

Терәк сүзләр турында белемнәрен ныгыту, тулыландыру. Күнегүләр өстендә эш.










95

Кыскача эчтәлек



Катнаш дәрес

Кыскача эчтәлек.

Карточкалар буенча эш

Кыскача эчтәлек турында төшенчә бирү. Сөйләм телен баету.










96

Текстның кыскача эчтәлеге. План.




Катнаш дәрес

Текстның кыскача эчтәлеге. План.




Текстның кыскача эчтәлеге турында белемнәрен тулыландыру;план турында төшенчә бирү. Текстның кыскача эчтәлеге турында белемнәрен тулыландыру;план турында төшенчә бирү.










97

Терәк сүзләр кулланып инша язу





Катнаш дәрес

Укучыларның өйрәнгәннәрен дөрес куллана белүләренә ирешү, сөйләм телен баету.

Инша язу













98

Контроль диктант. “Җиңү көнендә”




Контроль дәрес

Контроль диктант.


Контроль диктант

Укучыларның белемнәрен тикшерү, исәпкә алу. Язма эштәге хаталарны төзәтү, кисәтү, М.язу күнекмәләре булдыру өстендә эшләү.











99

Хаталар өстендә эш.



Катнаш дәрес

Хаталар өстендә эш.

Хаталар өстендә эш.

Хаталар өстендә эшләү ,матур язу күнекмәләрен үстерү, укучыларда мөстәкыйльлелек тәрбияләү










Үткәннәрне кабатлау өчен күнегүләр 3 сәг

100

Сүз төркемнәрен кабатлау.



Катнаш дәрес

Сүз төркемнәре.

Сүзлек диктанты

Ел буе өйрәнгәннәрен кабатлау, системага салу. М.язу күнекмәсен ныгыту.










101

Хикәя һәм боерык фигыльләрне кабатлау.




Катнаш дәрес

Хикәя һәм боерык фигыльләр

Сүзлек диктанты










102

Исемнәрнең зат алмашлыклары белән алышынуы. Сыйфатларны кабатлау



Катнаш дәрес

Исемнәрнең зат алмашлыклары. Сыйфат.

Сүзлек диктанты









Әдәби уку фәне буенча укыту-тематик планлаштыру


Сыйныф : 4

Укытучы : Низамутдинова Галия Дөфәр кызы


Сәгатьләр саны:

Барлыгы: 68 сәгать; атнага 2 сәгать.

I-18 с., II - 14 с., III- 20 с., IV- 16 с.
Эш программасы:

* Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгының “Татар теленнән гомуми белем бирүнең дәүләт стандарты” (2008).

* Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы тарафыннан тәкъдим ителгән “Башлангыч гомуми белем бирү программалары (татар һәм рус телләре, 1 – 4 сыйныфлар, Казан “Мәгариф” нәшрияты, 2010 ел)

* Зәй муниципаль бюджет учреждениесе “Чыбыклы урта белем мәктәбе” уку-укыту планына нигезләнеп төзелде. (2012-2013)

Дәреслек: (исеме, авторы, басылган елы)

“Р.Х.Ягъфәрова “Уку китабы” (Татар телендә башлангыч гомуми белем бирү мәктәбенең 4 нче сыйныф өчен дәреслек. Ике кисәктә. Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы тарафыннан тәкъдим ителгән. Казан “Мәгариф” Нәшрияты 2010)




Укыту-тематик планлаштыру





Бүлекләр һәм темалар

Барлык

сәгатьләр

саны


Шулардан

Яттан сөйләү


1.

Туган якта җәй һәм көз.

5 сәг.

2

2

Татар халык авыз иҗаты.

7сәг.

2

3

Мәшһүр татар язучылары һәм шагыйрьләр.

22 сәг.




4

Туган якта кыш һәм яз.

6 сәг.




5

Тәрҗемә әсәрләр.

9 сәг.

2

6

Шигърият дәфтәре.

7 сәг.




7

Язучылар – балаларга.

12 сәг.





Аңлатма язуы

Уку – сөйләм эшчәнлегенең бер төре. Процесс буларак ул барлык телләрдә дә бертөрле: сүзнең график формасын аваз формасына күчерү. Уку – шул ук вакытта танып белү эшчәнлегенең нигезе, аның төп ысулы. Шуңа күрә уку дәресләренең төп бурычы – укучыларда йөгерек, аңлы, сәнгатьле уку күнекмәләре булдыру, текст һәм китап белән эшләү осталыгы тәрбияләү. Уку тизлеге – укучыларның яхшы укуына шарт булып торган иң мөһим фактор.


Бурычлар:

  • Баланы матур әдәбият әсәрләре дөньясына алып керү һәм сүз сәнгатенең образлылыгын аңларга өйрәтү;

  • Төрле жанрдагы әдәби әсәрләр белән таныштыру;

  • Яңа китаплар белән таныштыруга, элеккеләрен кабат укуга теләк тәрбияләү, китап укудан ләззәт, хозурлык табарга өйрәтү;

  • Әсәрне уку – аның “серенә” төшенү икәнлеген аңлату, авторның позициясен, язылганга мөнәсәбәтен ачарга өйрәтү, автор белән аралашу өчен уку;

  • Әсәрдәге сүзне укучының игътибар үзәгенә кую; аны образлар тудыру алымы, авторның фикерен, уйларын, хисләрен белдерүче чара, автор ачкан могҗиза буларак кабул итәргә өйрәтү;

  • Укучыларның әсәрне эмоциональ-эстетик кабул итүенә ирешү; хисләр сферасын әхлакый, рухи матурлык тойгылары белән баету;

  • Әдәби әсәрләрне укыганда, балаларның акылын, ихтыярын, хисләрен һәм рухи ихтыяҗларын үстерү.


Әдәбияттан гомуми башлангыч белем бирү (1 – 4 сыйныфлар) баскычының максатлары:

  • Татар әдәбияты хакында беренчел кузаллау булдыру;

  • Әдәби әсәрләрне сәнгатьле, тиз укырга һәм аңларга өйрәтү;

  • Әдәби текст белән эшләү, текст эчтәлеген үз сүзләре белән сөйләү күнекмәсен камилләштерү;

  • Мөстәкыйль рәвештә әсәоләрне укырга һәм үзләштерергә күнектерү, татар әдәбиятына һәм башка халык әдәбиятына хөрмәт , китапка кызыксыну булдыру;

  • Белемгә омтылыш тәрбияләү, укучының иҗади логик фикерләвен, хәтерен, эстетик зәвыгын үстерү, үз-үзен тәрбияләвенә ирешү.

Әдәбияттан гомуми башлангыч белем бирү (1 – 4 сыйныфлар) баскычында белем эчтәлегеннән мәҗбүри минимумы
Уку эшчәнлеге. Әдәби текстны аңлап, дөрес, йөгерек һәм сәнгатьле уку. Уку төрләре (йөгерек, аңлатмалы, эчтән, сайлап, бергәләп) белән танышу. Уку максатларына төшенү. Әдәби әйтелеш нормаларын саклап, дөрес интонаөия һәм басым белән кычкырып уку.

Сәнгатьчә эшләнеше камил, аңлау-төшенү өчен авыр булмаган, мавыктыргыч һәм гомумкешелек кыйммәтләренә уңай мөнәсәбәт булдырырлык әсәрләр сайлана. Алар арасында әдәби һәм фәнни-популяр әсәрләр, татар халык авыз иҗаты әсәрләре, дөнья балалар әдәбияты классиклары әсәрләре, төрле энциклопедияләрдә, белешмә-сүзлекләрдә һәм балалр-вакытлы матбугатында басылган материаллар булырга мөмкин. Балаларга уку өчен тәкүдим ителгән әсәрләрнең төп темалары: туган тел, табигать, хезмәт, балалар тормышы, кешеләрнең үзара мөнәсәбәтләре, гаилә, сәламәтлек саклау, яхшылык һәм яманлык.


Тыңлау. Төрле җанрдагы әдәби әсәрләрне тыңлап, аңлы кабул итү. Тыңлаган әсәрнең төп эчтәлеген аңлау һәм ул ясаган эмоциональ тәэсирне аңлатып бирә алу.
Сөйләм. Текст эчтәлегенә бәйле сораулар һәм җаваплар бирә белү. Укыганны яки ишеткәнне (укытучы укыганны тыңлап) кабатлап сөйләү. Әсәр турында фикер алышуда катнашу, әңгәмә кора белү. Әсәрнең геройлары, вакыйгалары турында монологик сөйләм төзү; текстны план буенча сөйләү. Уз фикерен дәлилли, моның өчен башка чыганаклардан мисаллар китерә белү. Аралашу (коммуникатив) культурасын үзләштерү. Бирелгән темага (үзе, әти-әнисе, гаиләсе, иптәшләре, табигать һәм тереклек) яки рәсем-картина буенча хикәяләп, тасвирлап сөйләргә өйрәнү. Әсәрләрне яки өзекләрне яттан уку.
Язу. Матур язу күнекмәләре булдыру. Әдәби әсәр буенча куелген сорауларга кечкенә күләмле язмача җавап әзерләү (шул исәптән компьютер кулланып). Диктант, изложение язарга өйрәтү.

Әдәби әсәр эчтәлеген аңлауга мөнәсәбәтле теоретик төшенчәләр: әсәр темасы, төп фикере, вакыйгалары, аларның эзлеклелеге. Әсәр герое: герой характеры, аның эш-гамәлләре, холкы, эмоциональ һәм әхлакый кишерешләре. Табигать образы, кеше образы, хайван, кош-корт образы, сүз-сурәт. Әсәрдә сурәтләнгән дөнья: пейзаң, портрет. Автор, хикәяләүче, лирик герой. Вакыйга, күренеш, конфликт. Әдәби әсәр һәм публицистик язма, мәкалә. Фольклор жанрларын аеру: әкият, табышмак, мәкаль һәм әйтем, мәзәк, җыр. Әдәби жанрларны аеру: хикәя, шигырь, пьеса.



Әдәбияттан гомуми башлангыч белем бирү (1 – 4 сыйныфлар) баскычында укучыларның белем дәрәҗәсенә таләпләр:

  • Татар әдәбияты хакында гомуми мәгълүматый кузаллау булырга;

  • Өйрәнелгән әсәрнең исемен, төп эчтәлеген һәм авторын белергә, аңа карата уз мөнәсәбәте формалашырга;

  • Әсәрнең геройларын, аларның эш гамәлләрен, холык-фигылен, хис-кишерешләрен дөньясын бәяли;

  • Текстның сюжетын ачыклый, темасын, идеясен, авторын фикерен билгели алырга;

  • Автор һәм хикәяләхче, шагыйрь һәм лирик герой, тезмә һәм чәчмә сөйләм, фольклор һәм әдәби жанрлар хакында кузаллый белергә;

  • Әдәби әсәргә һәм иҗат эшенә хас сыйфатларны һәм үзенчәлекләрне аңларга;

  • Әдәби тел һәм сурәтлелек тудыру чаралары башлангыч кузаллау бирелергә тиеш.



Әдәбияттан гомуми башлангыч белем бирү (1 – 4 сыйныфлар) баскычында формалаштырылырга тиешле күнекмәләр:

  • Аңлы, дөрес һәм сәнгатьле уку күнекмәсе булдырып, бер минут эчендә кычкырып 75 – 80 сүзле, күңелдән – 95 сүзле текстны йөгерек укый белергә;

  • Тәгъдим ителгән текстка сораулар куярга;

  • 1,5 биттән артык булмаган текстны эчтәлеген сөйләргә һәм кабатлап язарга;

  • Текстны мәгънәви бүлекләргә бүлә һәм гади план, аннотация төзи алырга;

  • Изложение, диктант яза алырга;

  • Автор текстына нигезләнгән уртача монологик сөйләм әзерли һәм әсәр геройларын, вакыйгаларын бәяли белергә;

  • Программада ятлау өчен тәгъдим ителгән әсәрләрнең кимендә сигезен хәтердә калдырырга;

  • Бирелгән темага телдән яки язмача текст әзерли алырга;

  • Халык аваз иҗаты әсәрләреннән мәкаль, әйтем, табышмак, әкиятләрдән мисаллар китерә белергә;

  • Әдәби жанрларны һәм халык авыз иҗаты жанрларын аера алырга;

  • Текстта махсус тел-сүрәтләү чараларын: эпитет, чагыштыру, сынландыру, шигырьдә рифманы табарга, аңлатырга.

Әдәбияттан гомуми башлангыч белем бирү (1 – 4 сыйныфлар) баскычында укучыларга җиткерелә торган мәгълүматлар.

  • Өйрәнелгән әдәр авторының башка әсәрләре, аның тормышы, иҗаты хакында.

  • Китап сайлау нечкәлекләре турында;

  • Төрле мәгълүмат чыганаклары (сүзлекләр, белешмәләр, электрон чаралар) белән эшләү хакында;

  • Балалар өчен чыга торган газета-журналлар турында.


Әдәбияттан гомуми башлангыч белем бирү (1 – 4 сыйныфлар) баскычында предметара эшчәнлек

  • Әдәбиятны сәнгатьнең башка төрләре (музыка, рәсем сәнгате) белән бәйләп, аларның хыял һәм иҗат (уйлап табу) дөньясы буларак уртак якларын һәм үзенчәлекле сыйфатларын (төзү материалы, сурәтләү киңлеге) күрергә өйрәтү;

  • Әдәбиятны татар теле белән бәйләп, туган телнең матурлыгына һәм байлыгына хөрмәт тәрбияләү;

  • Татар әдәбиятын рус әдәбияты белән бәйләп, тема һәм проблематика, геройлар бирелешендә уртаклыкларга игътибар юнәлтү.

Әдәбияттан гомуми башлангыч белем бирү (1 – 4 сыйныфлар) баскычында укучыларның шәхси үсеш-үзгәреше:

  • Баланың физик һәм психик сәламәтлеген саклау;

  • Яшь үзенчәлекләрен исәпкә алып, укучыларның уку, хезмәт, аралашу, сәнгать-матурлыкны тану күнекмәләрен үзләштерүләренә ирешү;

  • Укучыларда әйләнә-тирәдәге тормышка игътибар, дөрес мөнәсәбәт булдыру.

  • Иҗади хезмәткә теләк, кызыксыну уяту;

  • Укучының үзенә бәя бирә белүенә, үз-үзен тәрбияләвенә ирешү;

  • Яңалыкка, белемгә омтылыш формалаштыру, үстерү.



Белем бирүнең эчтәлеге

4 нче сыйныф

Туган якта җәй һәм кыш. (5 сәг.)

М.Гафури. Ана теле.

И.Гази. Кояш артыннан киткән тургай.

Р.Миңнуллин. Җәйнең яшел аты.

Г.Исхакый. Идел буеның көзләрендә...

Ә.Бикчәнтәева. Көз.



Татар халык авыз иҗаты. (7 сәг).

Җырлар.


Мәкальләр һәм әйтемнәр.

Табышмаклар.

Әкиятләр. Өч сорау. Гакыллы хәйлә хикәяте. Унөч. Каракош.


Мәшһүр татар язучылары һәм шагыйрьләре. (22 сәг.)

Г.Тукай. Исемдә калганнар. Китап. Туган авыл. Сөткә төшкән тычкан. Арыслан илә тычкан. Бәхет.

Ф.Әмирхан. Ай өстендәге Зөһрә кыз.

К.Тинчурин. Очрашу.

Ш.Камал. Курай тавышы.

Г.Ибраһимов. Яз башы.

Һ.Такташ. Кыш җыры.

Х.Туфан. Һәркемнең үз теле... Илгә сәлам. Дөньяның мин күрдем суын... Иркәләнеп кояш нурында... Сез таныйсызмы?

Ш.Маннур. Әткәм-әнкәмнең теле...

М.Җәлил. Кечкенә дуслар. Бакчачы. Урман. Бер үгет.

И.Гази. Сиртмәкойрык.

Ф.Хөсни. Сөйләнмәгән хикәя.

С.Хәким. Ява яңгыр, ихласланып ява... Тукайга. Җитлегеп килгән игеннәр... Туган якта һәр тал җырлый...

Г.Бәширов. Язгы сабантуйлары.

Ә.Еники. Матурлык.

Н.Исәнбәт.Хуҗа Насретдин.

А.Гыйләҗев. Дәртәү.

М.Әмир. Җиргән теле.



Туган якта кыш һәм яз. (6 сәг.)

Н.Думави. Беренче кар.

Г.Хәсәнов. Декабрь.

Г.Камал. Масра авылында яз башы.

Г.Ибраһимов. Шулай итеп, балыкка китмәкче булдык...


Тәрҗемә әсәрләр. (9 сәг.)

Я.Гримм, В.Гримм. Кызыл калфак.

Х.К.Андерсен. Патшаның яңа киеме.

А.С.Пушкин. Балыкчы һәм балык турында әкият.

Л.Н.Толстой. Балачак.

М.Горький. Мин ничек укыдым.

М.Твен. Том Сойер маҗаралары.

А.Экзюпери. Нәни принц.



Шигърият дәфтәре. (7 сәг.)

Г.Утыз Имәни. Заманга иярү турында.

Дәрдемәнд. Ачылды, кар эреп, таулар, тугайлар... Түкте кояш нурларын алты-сары... Таулы матур илләрендә... Көлемсерәп көн башланды... Чыкты кояш кызарып, нурлар очты... Болыт үтте. Гөмберли күк еракларда... Бу ул матур, бу ул күркәм...

Н.Думави. Җәйге айлы төн.

Ф.Кәрим. Гармун турында.

Р.Әхмәтҗан. Тургай җыры. Инде кич. Тирәкләр җил көтә... Кайту шатлыгы. Бер фәлсәфә.



Язучылар – балаларга. (12 сәг.)

К.Насыйри. Әбүгалисина.

А.Алиш. Сертотмас үрдәк.

Р.Хафизова. Киек каз.

Ш.Галиев. Иң беренче сүз. Карандаш төпчегенең ак кәгазь белән хушлашуы. Сүзләр иленә сәяхәт. Ялкау да үсә... Чагу. Сүзләре һәм үзләре. Хәзинә. Без – Тукай оныклары.

Л.Ихсанова. Җир астында җиде көн.

Н.Дәүли. Каракай –йорт эте.

М.Юныс. Җиде могҗиза. Мисыр пирамидалары.

Ф.Яруллин. Туган ягы кирәк кешегә. Тугры дус. Рәхәт тә соң!


следующая страница >>